Melacak Warisan Muhammad Abduh: Tren Modernisasi Pendidikan Islam dari Al-Azhar ke Indonesia
Abstract
as a response to the intellectual stagnation and challenges of colonialism in the 19th century. The approach
uses a conceptual-philosophical method with critical hermeneutic interpretative analysis of Muhammad
Abduh's works textually, intertextually, and contextually. This article analyzes the philosophical foundations,
implementation, and influence of Abduh's thought. The results show that Abduh's thought is built on three
fundamental pillars: the integration of knowledge, critical rationality, and education as emancipation.
Muhammad Abduh's thought is relevant to the views of realism, progressivism, reconstructionism, and
religious humanism, which emphasize an education that is puritanical, progressive, visionary, and glorifies
human reason. His intellectual legacy has proven to be highly influential transnationally, especially in
Indonesia, with the birth of modern Islamic educational institutions such as schools under the auspices of
Muhammadiyah, Al-Irsyad, and Persis. Muhammad Abduh's thought has strong implications for
contemporary Islamic education, particularly in the urgency of developing an integrative curriculum and
cultivating critical (ijtihad) and scientific thinking as solutions to the problems of Indonesian Muslims.
Keywords: Muhammad Abduh, Philosophy of Education, Islamic Modernism, Al-Azhar
Full Text:
PDFReferences
Abduh, M. (1976). Risalah Tauhid. Cet-5. Bulan Bintang.
Al-’Aqqad, A. M. (n.d.). ’Abqariyah Al-Islah wa Al-Ta’lim Al-Ustadz Muhammad Abduh. MishrLi Al-Fajjalah, 110.
Albert Hourani. (1983). Arabic Thought in the Liberal Age: 1798-1939,. University Press.
Amin, A. (1960). Muhammad Abduh. Mu’assasat al-Khanji.
Amir, A. N. (2021). The Influence of Muhammad Abduh in Indonesia. 23(1), 27–59.
Atika Zuhrotus Sufiyana, Ayunda sherly, F. (2019). PEMIKIRAN PENDIDIKAN MUHAMMAD
ABDUH. VICRATINA: Jurnal Pendidikan Islam, 4.
Azra, A. (1994). Jaringan Ulama Timur Tengah dan Kepulauan Nusantara Abad XVII dan XVIII.
Mizan.Creswell, J. W. (2019). Research Design Pendekatan Metode Kualitatif, Kuantitatif dan Campuran. Pustaka Pelajar.
Fadhilah, R., & Suyanta, S. (2025). Gerakan Pembaharuan Islam Muhammad Abduh di Mesir.
(1), 54–60.
Faqihuddin. (2021). Modernisasi Keagamaan dan Pendidikan. Tahdzib Al-Akhlaq Jurnal
Pendidikan Islam, 4(2), 27–38.
Fauzan, S. dan. (2003). Sejarah Pemikiran Para Tokoh Pendidikan. Angkasa.
Gardet, M. A. and L. (1997). Islam Kemarin Dan Hari Esok. Pustaka Pelajar.
Iqbal, A. M. (2015). Pemikiran Pendidikan Islam “Gagasan-Gagasan Besar Para
Ilmuwan Muslim.” Pustaka Pelajar.
Iskandar Usman. (2022). Muhammad Abduh Dan Pemikiran Pembaharuannya. Jurnal Pemikiran
Islam, 2(1), 70–87.
Madjid, N. (1998). Islam, Kemodernan dan Keindonesiaan. Mizan.
Maslina Daulay. (2013). Inovasi Pendidikan Islam Muhammad Abduh. Jurnal Darul ‘Ilmi, Vol.
, Hlm. 78.
Mawardi, K. (2021). Pembaharuan Pendidikan Islam ( Studi Pemikiran Muhammad Abduh dan
Rasyid. 22(1), 87–101. https://doi.org/10.24090/JPA.V22I1.2021.PP87-101
Miles, M. B. & Huberman, M. (1992). Analisis Data Kualitatif. Penerbit Universitas Indonesia.
Muhadi, Z. dan A. M. (2005). Studi Kepemimpinan Islam Telaah Normatif & Historis. Putra
Mediatama Press.
Nasution, H. (1975). Pembaharuan dalam Islam. jakarta: Bulan Bintang. Nata, A. (2012).
Pemikiran Pendidikan Islam dan Barat. Rajawali Pers.
Noer, D. (1980). Gerakan Modern Islam di Indonesia 1900-1942. LP3ES.
Oktariadi, S. B. dan. (2016). Konsep Pembaharuan Dalam Perspektif Pemikiran Muhammad
Abduh. 2(2), 32–38.
Ridha, S. M. R. (1931). Tarikh al-Ustadz Al-Imam Muhammad Abduh, juz I. Al Mannar.
Shihab, M. Q. (1994). Studi Kritis Tafsir Al-Manar. Pustaka Hidayah.
Simuh. (1996). Sufisme Jawa, Transformasi Tasawuf Islam ke Mistik. Yayasan Bintang.
Steenbrink, K. A. (1984). Beberapa Aspek tentang Islam di Indonesia Abad ke-19. Bulan Bintang.
Suwahyu, I. (2010). Telaah Terhadap Konsep Pembaharuan Pendidikan Islam Muhammad Abduh.
Al-Tarbawi Al-Haditsah: Jurnal Pendidikan Islam, 1–8.
Syahatah, A. M. (1963). Manhaj Al-Imam Muhammad Abduh fi Tafsir Al-Quran. Wahbah.
Van Bruinessen, M. (1994). NU: Tradisi, Relasi Kuasa, Pencarian Wacana Baru. LKiS.
Wiranata, R. S. (2019). Pemikiran Abduh dan Relevansinya dalam MPI Era Kontemporer. Al-Fahim, 1(1), 113–133
DOI: https://doi.org/10.61689/waspada.v14i1.966
DOI (PDF): https://doi.org/10.61689/waspada.v14i1.966.g674
Article Metrics
Abstract view : 0 timesPDF - 0 times
Refbacks
- There are currently no refbacks.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.




